Księża w czasach ludobójstwa. Jeszcze raz.

Pod moim dość głośnym artykułem „Księża w czasach ludobójstwa” pojawił się dziś w nocy bardzo dobry komentarz. Przyznam, że czekałem na coś takiego, bo jak sam napisałem w treści wpisu, opisałem tylko jedną stronę – to jak sprawa kościoła i jego udziału w ludobójstwie wygląda z punktu widzenia przeciętnego Rwandyjczyka. Chciałem dowiedzieć się co o tym mówi Kościół, jak naprawdę wyglądała pielgrzymka Jana Pawła II do Rwandy, ale niestety nie znalazłem na ten temat nic. Próbowałem przeszukać strony Watykańskie, ale wolne łącze internetowe nie dało mi na to szansy. Dlatego opisałem całość stronniczo, jednak ie ukrywając tego, że opisuję tylko pewien wycinek prawdy.

Autor komentarza, Retus zgodził się abym zamieścił go jako osobny artykuł co z przyjemnością czynię. Poniżej gwiazdek jest już tylko treść owego komentarza, bez żadnej mojej ingerencji w niego.

* * *

Artykuł jest poruszający i dobrze, że piszesz o takich sprawach. Nikt nie powinien zapominać o takich potwornościach i wypierać ze świadomości tego rodzaju kart z historii Afryki.

Kościół nie jest bez winy, ale… Nie jestem katolikiem, nie wierzę w Boga, może dlatego łatwiej mi spojrzeć z dystansu. Nie ma sensu obwiniać Jana Pawła II o to, że zrobił za mało albo nie zrobił nic. I szczegóły faktograficzne nie są bez znaczenia, tym bardziej że są do wychwycenia i weryfikacji bez trudności. W 1990 r. biskup Rzymu był rzeczywiście w Rwandzie i Burundi, natomiast w 1993 r. najbliżej dotarł do Ugandy. Wiele miejsca poświęcił wtedy w wystąpieniach zabliźnianiu ran w Ugandzie i unifikacji społeczeństwa. O państwach sąsiednich (Rwanda to przecież nie jedyny, który był rozdzierany kolosalnymi problemami, w tym etnicznymi) siłą rzeczy nie mówił. Bezpośrednio o polityce w homiliach głowy kościołów nie mogą mówić, stąd bardziej ogólne uwagi. Ale powiedział np.: Among the essential components of a sound civic life are such things as the recognition of the dignity of every human person, respect for the rights which are
rooted in that dignity – especially the right to life and the right to religious liberty – and an effective commitment to secure the well–being of the poor, the weak and the defenceless (w Kampali, 7 II 1993).

W 1990 r. Jan Paweł II przemawiał w Rwandzie kilkakrotnie – pełne teksty wiszą na stronie Watykanu; można je przeczytać po włosku lub francusku. Znamienne, że ani razu nie użył w homiliach określeń Tutsi i Hutu. O społeczeństwie mówił jako o całości, podkreślając, że przechodzi trudności, z których jednak może wyjść. Wielokrotnie podkreślał też pojęcie solidarności, wzajemnego zrozumienia – czy mógł przewidzieć, z jaką dzikością ludzie rzucą się na siebie za cztery lata? Moim zdaniem nie do końca. Czy mógł odnosić się do konfliktu Hutu i Tutsi, stając po stronie rebeliantów albo reżimu Habyarimany? Z zasady też nie. Z drugiej strony prawda, ogólne nawoływanie do dobra człowieka mogło nie wystarczyć. Ale papież to głowa przede wszystkim kościoła, a nie polityk – głowa państwa. Zresztą ani jedna ani druga rola nie uprawniały w 1990 r. do bezpośrednich ingerencji, które byłyby odebrane tym alergiczniej, że przecież to znowu byłaby wypowiedź białego Europejczyka, a i władze i ludzie w Rwandzie pamiętali, jak wiele biali misjonarze (nie tylko katoliccy) i biali urzędnicy kolonialni zrobili, by podsycać istniejące antagonizmy.

Warto do tego dodać, że papież był jednym z najpierwszych uczestników światowej sceny politycznej, którzy użyli na to, co się działo w Rwandzie, określenia ‚ludobójstwo’. O sprawie rwandyjskiej mówił wtedy dużo. Po koniec 1994 r. amerykański (więc zasadniczo niekatolicki) „Time” ogłosił go człowiekiem roku, przypominając m.in. właśnie postawę wobec konfliktu w Rwandzie.

Teraz sprawa księży… Kilkudziesięciu bezdyskusyjnie dołączyło do oprawców, brali udział w odrażających mordach. Ale przecież nie można papieża obciążać za ich działalność (to jak z Josefem Tiso w czasie wojny). Sprawa jest tu głębsza i sięga okresu po Soborze Watykańskim II, kiedy postawiono na kapłanów autochtonów, jako lepiej rozumiejących wiernych. Tyle że nie zawsze można było zweryfikować ich przygotowanie, humanizm, szacunek dla życia itp. Ten sam problem przeżywają dzisiaj np. kościoły anglikańskie, ze zgrozą patrząc na nienawistny stosunek swoich afrykańskich kongregacji i duchownych np. do sprawy gejów. Mordercy w sutannach wprawili w osłupienie nie tylko kościół, ale też duże grupy posoborowych intelektualistów; niektórzy z nich zwątpili w sensowność reform.

Tylko że morderstwa i zbrodnie księży to nie to samo, co określone tak w artykule powyżej „zbrodnie kościoła katolickiego”. Bo żeby mówić o takich, trzeba by pokazać, że episkopaty, w porozumieniu z Rzymem, na podstawie prawa kanonicznego nawołują do mordowania, do nienawiści, do zlikwidowania wszystkich Tutsi. Tak oczywiście nie było. Analogicznie, incydentalne akty przemocy ze strony pojedynczych żołnierzy AK nigdy nie staną się „zbrodniami Armii Krajowej”. Warto o tym pamiętać.

I jeszcze katolicy w Rwandzie. To oczywiście naiwność myśleć, że już ich nie ma. Mordowano w 1994 głównie Tutsich, a katolikami byli nie tylko oni, ale i znaczna większość Hutu. Zresztą na całe szczęście część Tutsich przetrwała. W 2001 r. rzymscy katolicy stanowili 56% populacji.

Dodatek prawny – kościół jest po wpadkach powojennych niezwykle ostrożny w ochronie jakichkolwiek zbrodniarzy. Tuszował sprawy księży-pedofilów, to prawda, oburzająca prawda. Ale zbrodniarze z Rwandy nie są kryci przez kościół, to pewne. Jeśli stosunek kleru do kwestii seksualnych jest nadal często bigoteryjny i ambiwalentny, to ze zbrodniami typu rwandyjskiego trudno wiązać skrycie aprobujące albo ochraniające działania Rzymu. I kropka. Dobrze uzupełnia to wpis Jacka, o ile jest wiarygodny co do danych. Kler był w 1994 i wśród oprawców, i wśród ofiar.

Jana Pawła II można krytykować; nie jestem zwolennikiem apriorycznego, bezrefleksyjnego uznawania jego wielkości. To niewątpliwie postać wyjątkowo wybitna, ale jak każda osoba działająca publicznie, nie działał zawsze bezbłędnie. Trudno mu natomiast przypisywać wszystkie winy na planecie. To i tak jeden z najaktywniej działających papieży, gdy idzie o tak egzotyczne dla kościoła jeszcze 100 lat temu kwestie, jak prawa człowieka, solidarność międzyetniczna i międzywyznaniowa itp.

Tak czy inaczej interesujący artykuł.

Odpowiedzi: 8 so far

  1. 1

    ana said,

    Hej!

    Niestety Ostatnie pozegnanie dotyczylo kociej rodziny, aaaaa przede mna jeszcze wiele do zrobienia, tak naprawde dopiero zaczelam moja misje, przede mna wiele podrozy, pracy. Do Pl wracam w lipcu:)

    Pozdrawiam
    Ana

  2. 2

    kkarpieszuk said,

    jak ktos nie lapie o co chodzi z komentarzem any, zajrzyjcie na jej blog🙂 to taka dyskusja miedzyblogowa. myslalem ze ana wlasnie wraca do polski z ugandy i bedziemy leciec razem.

    o Annie czytaliscie na moim blogu jak zjawila sie u mnie razem z Helen🙂

  3. 3

    Maciek said,

    Ja również gratuluję artykułu – bardzo ciekawy. Przy okazji chciałbym poruszyć problem rozliczeń – sam wspominałeś o bezsensownych (Twoim zdaniem) rozgrywkach odbywających się w naszym kraju (rozliczanie UB’ków, SB’ków, donosicieli itp.). W jaki sposób poradziły sobie z tym władze Rwandy? Czy mordercy zostali rozliczeni? Milion ludzi w 100 dni, to średnio 10000 zabitych dziennie, czyli 416 zamordowanych na godzinę, czyli około 7 osób na minutę. Żeby dokonać czegoś takiego ‚kilka’ osób musiało się nieco zaangażować (ofiary nie wystarczy tylko zabić, trzeba ją jeszcze dopaść, co jest zapewne czasochłonne). Jak wyglądało w liczbach społeczeństwo przed masakrą, jak wygląda teraz? Czy jest tak, że na ulicach spotykają się niedoszłe ofiary z oprawcami swoich rodzin? Jeśli tak, to jak zapobiega się samosądom (jakoś nie wierzę w siłę wybaczania w stosunkowo krótkim okresie czasu)?

  4. 4

    kkarpieszuk said,

    zabojcy ze strony Hutu uciekli glownie do Kongo. ci ktorzy nie uciekli, zostali osadzeni (sa sadzeni nadal; spojrz na prawy panel bloga z donosieniami z Rwandy, jestem pewien ze na chybil trafil bedzie jakas relacjaa z procesu) przez miedzynarodowy trybunal (przywodcy ludobojstwa), i sady oraz sady chlopskie o nazwie gacaca (te ostatnie sa krytykowane przez organizacje broniace praw czlowieka, bo sedziami nie sa sedziowie wyksztalceni a zwykli ludzie).

    pozostali siedza w wiezieniach i powoli z nich wychodza. wychodzili tez kilkakrotnie masowo na mocy amnestii oglaszanych przez Paula Kagame (prezydenta).

    jest kategoryczny zakaz wypominania komus, ze jest hutu czy tutsi. nawet sugerowanie ze ktos kogos za to zabije, ze jest z tego a tego ‚plemienia’ jest karane bardzo surowo. dwie 15 letnie dziewczynki jakis miesiac temu trafily do wiezienia za to ze wypominaly kolezance ze jest hutu. aparat panstwowy jest cholernie wyczulony na te sprawy i nie dopusci do najmniejszej proby wznowienia konfliktow etnicznych. nawet jak ktos ma jakis uraz do kogos, musi albo zglosic to do sadu (jesli osoba jest nadal bezkarna) albo jak ktos juz odsiedzial wyrok, musi siedziec cicho i zaakceptowac jej resocjalizacje

  5. 5

    Webi said,

    Kiedys pytales czy cos w zachodnich mediach slychac o sytuacji w Afryce. Przez ostatnie kilka dni w BBC opisuja sytuacje w Kongo(niestety zawsze trafialem na koniec). Wczoraj mowili o pomocy humanitarnej dostarczonej do Kongo itd. Takze, albo mnie te wiadomosci omijaly i o tym mowili caly czas, albo w koncu zaczeli cos o tym mowic.

  6. 6

    Maciek said,

    To może jeszcze jedno pytanie: czy karani są np. tylko bardziej wyróżniający się uczestnicy masakry, czy też wszyscy bez wyjątku? Czy we władzach są przedstawiciele hutu? Jeśli chodzi o kategoryczny zakaz roztrząsania przeszłości, to czy nie przypomina to trochę naszej sytuacji (50 lat zakazu wypominania mordów w Katyniu i okolicach, masakry na Wołyniu, mordów AK/opozycji), która to sytuacja odbija nam się teraz czkawką?

  7. 8

    kkarpieszuk said,

    dzieki, wiec widzicie ze nie klamalem🙂 jakby ktos chcial, to to samo, tyle ze po angielsku, ale dluzszy tekst
    http://allafrica.com/stories/200902280019.html


Comment RSS

Możliwość komentowania jest wyłączona.

%d bloggers like this: